SERİ MUHAKEME USULÜ

SERİ MUHAKEME USULÜ

Ceza Muhakemesi Hukuku'nun yeni kurumlarından olan seri muhakeme usulü kanunun 250.maddesinde düzenlenmiştir. Seri muhakeme usulü Cumhuriyet Savcısı'nın yürüttüğü soruşturma sonunda bazı suçlarda kamu davasının açılmasının ertelenmesine karar vermediği takdirde, şüphelinin müdafii huzurunda, buradaki müdafii huzurunda olması şartı bu kurumun işletilebilmesi için olmazsa olmaz özellik taşımaktadır, bu yargılama usulünü kabul etmesi şartıyla, savcılığın suçun cezasına yarı oranında indirim uygulamak suretiyle belirlediği yaptırımın mahkeme tarafından denetlenerek hüküm kurulması sureti ile uygulanan bir yargılama usulüdür. Şüpheli tarafından müdafii huzurunda yapılmayan kabuller geçerlilik kazanamaz.

Seri muhakeme usulü yapılan soruşturma sonucunda iddianame düzenleyebilmek için gerekli olan yeterli şüpheye ulaşılmasına rağmen kamu davası açmak yerine alternatif olarak getirilmiş bir yargılama usulüdür. Bu yargılama usulü için öncelikle soruşturma aşamasının tamamlanmış olması gerekmektedir. Seri muhakeme usulüne başvurulabilme zamanı tam olarak soruşturmanın tamamlanmasının ardından iddianame düzenlenme aşamasına geçilmeden öncedir. Bu yargılama usulüne başvurulabilmek için de iddianame için aranan şart olan yeterli şüphe şartı gereklidir. Dolayısıyla kovuşturmaya yer olmadığı(KYOK) kararı verilebilecek hallerde seri muhakeme usulü uygulanamayacaktır. Seri muhakeme usulü kanunda belirlenen suçlarda uygulanabilmektedir ve bu suçların ortak özelliği mağdursuz suçlar olmasıdır. Bu kapsamda olan suçlar ise kanunda sayılmıştır;

              Seri muhakeme usulünün bir diğer özelliği de iştirak halinde işlenen suçlarda ortaya çıkmaktadır. Öncelikle belirtmek gerekirse iştirak halinde işlenmiş suçtan kasıt bir suçun birden fazla kişi tarafından birlikte(iştirak iradesiyle) işlenmesidir. Bu durumda şüphelilerin her birinin seri muhakeme usulünü kabul etmeleri gerekmektedir. Şüphelilerden bir kişi bile bu usulü kabul etmediği takdirde seri muhakeme usulü uygulanamayacak ve normal usullere göre kovuşturma yapılacaktır.

             Seri muhakeme usulünün uygulanabilme şartlarından bir diğeri ise bu usulün uygulanacağı suçun önödeme ve uzlaştırma kapsamındaki suçlara girmeyecek olmasıdır. Aynı zamanda ilgili kanun maddesinde yapılan düzenlemeyle yaş küçüklüğü ve akıl hastalığı,sağır ve dilsizlik hallerinde de bu yargılama usulü uygulanamayacaktır.

             Seri muhakeme usulünün uygulanması aşamasında özellikle avukat meslektaşlarımızın da en çok dikkat etmesi gereken durum bu usulün uygulanabilmesi için şüpheli veya şüphelilerin vereceği onayın mutlaka ama mutlaka müdafii huzurunda olmasıdır. Suç şüphesi altında olmanın verdiği korku ve telaşla veya bu konudaki bilgisizlik hali yüzünden belki de kendisi açısından daha avantajlı durumun farkında olmayan şüphelinin bu durumda müdafiinin korumasına ihtiyaç duyması muhakkaktır. Müdafii huzurunda onay alma şartına bu yüzden özellikle meslektaşlarımızın önem vermesi ve dikkat etmesi gerekmektedir.

             Seri muhakeme usulü savcı tarafından şüpheliye teklif edileceği gibi şüpheli de hakkında seri muhakeme usulünün uygulanmasını talep edebilir. Cumhuriyet savcısının teklif etmesi durumunda şüpheliye uygulanacak usul ve sonucunda uygulanacak yaptırımlar Cumhuriyet savcısı tarafından anlatılır. Şüphelinin teklifi anında kabul veya ret etmesi gerekmez. Seri muhakemesi usulünün uygulanabilmesi teklifini değerlendirmesi için şüpheliye bir ayı geçmemek üzere süre verilebilir. Ayrıca bu usulün uygulanamayacağı durumlar da yine kanunda sıralanmıştır;

  • Resmî mercilere beyan edilmiş olup da soruşturma dosyasında yer alan adreste bulunmama veya yurt dışında olma ya da başka bir nedenle şüpheliye ulaşılamaması hâlinde, seri muhakeme usulü uygulanmaz.
  • Mahkeme, şüpheliyi müdafii huzurunda dinledikten sonra üçüncü fıkradaki şartların gerçekleştiği ve eylemin seri muhakeme usulü kapsamında olduğu kanaatine varırsa talepte belirlenen yaptırım doğrultusunda hüküm kurar; aksi takdirde talebi reddeder ve soruşturmanın genel hükümlere göre sonuçlandırılması amacıyla dosyayı Cumhuriyet başsavcılığına gönderir. Mazeretsiz olarak mahkemeye gelmeyen şüpheli, bu usulden vazgeçmiş sayılır.

            Seri muhakeme usulünde mahkeme yaptırım koymaktan ziyade denetleme rolündedir. Mahkeme Cumhuriyet savcısının belirlediği yaptırımın dışına çıkmamak üzere denetim işlevini yerine getirir. Şüphelinin seri muhakeme usulünü kabul etmesini özgür iradesiyle gerçekleştirdiğini ayrıca mahkeme huzurunda da beyan etmesi gereklidir. Böylece bu usulün uygulanabilmesi için yapılan kabulün hem müdafii huzurunda olması nedeniyle savunma kanadı hem de mahkeme huzurunda tekrar özgür iradesiyle alınıp alınmadığı araştırılarak hüküm kanadı tarafından denetimi yapılmaktadır.

            Yukarıda açıklanan özelliklerden yola çıkarak kanun koyucu tarafından getirilen yenilik olan seri muhakeme usulünün mahkemenin görevlerini azaltarak mahkemeye sadece denetim görevi yüklediği ve böylece de mahkemelerin iş yükünü azaltmaya ve işlemleri hızlandırmaya çalıştığı görülmektedir. Şüpheli açısından ele alındığında ise bu usulün uygulanmasını kabul eden şüpheli hakkında verilecek cezada yarı oranında indirim uygulanacak olması şüpheli açısından avantaj arz etmektedir.

 

                                                                                      Stj. Av. Zeki Odabaş